Depremlerin üzerinden geçen zaman, kaybın ağırlığını hafifletmiyor; sadece hatırlama biçimlerini değiştiriyor. Adana'nın Yüreğir ilçesinde yaşanan son örnek, bu değişimin en sade ve en kalıcı hallerinden birini gösteriyor. 6 Şubat depremlerinde hayatını kaybeden Erdoğdu ailesi için yakınları tarafından Sazak İlkokulu'nun bulunduğu alanda bir hayrat çeşme yaptırıldı. Açılış günü, kalabalığın ortasında akan sudan çok, susan sesler dikkat çekti.
Erdoğdu ailesinin acısını taşıyan yakınları, çeşmenin başında bir araya gelerek kayıplarını dualarla andı. Tören boyunca kurdele kesilirken, dualar okunurken ve ilk su testi doldurulurken yaşanan duygusal anlar, deprem gerçeğini bir kez daha gündeme taşıdı: Kayıpların ardından geride kalanlar, anıyı yaşatmanın yollarını arıyor.
Bir Çeşme Neden Bu Kadar Anlamlı?
Hayrat çeşme, Anadolu'nun en eski dayanışma biçimlerinden biri. Suyun herkese ait olduğu fikrinden doğan bu yapılar, bir kişinin adını değil, bir iyiliğin sürekliliğini taşır. Yüreğir'de açılan çeşme de bu geleneğin içinde duruyor. Ancak bu kez hikayenin arka planında bir deprem, bir aile ve bir okul bahçesi var.
Çeşmenin Sazak İlkokulu'nda yapılması tesadüf değil. Okullar, deprem sonrası hayatın yeniden kurulduğu yerlerin başında geliyor. Çocukların her gün geçtiği bir bahçede akan su, hem bir anıyı canlı tutuyor hem de gündelik hayatın devam ettiğini hatırlatıyor. Erdoğdu ailesinin yakınları, bu yüzden çeşmenin başında sadece yas tutmadı; bir tür süreklilik de kurdu.
Adana'da Deprem Gerçeği Hâlâ Taze
6 Şubat depremleri, merkez üssü Kahramanmaraş olmasına rağmen Adana'da da ağır izler bıraktı. Özellikle Yüreğir gibi yoğun nüfuslu ilçelerde hasar ve kayıplar yaşandı. Resmi açıklamalar, kentte pek çok binanın yıkıldığını veya ağır hasar gördüğünü ortaya koymuştu. Erdoğdu ailesi de bu kayıpların arasında yer aldı.
Bu tür anma etkinlikleri, depremi yaşamayanlar için soyut bir istatistik olmaktan çıkarıyor. Bir çeşmenin başında toplanan kalabalık, aslında bir ailenin adını duyuruyor; ama daha geniş anlamda, kentin hafızasına da bir not düşüyor. Deprem sonrası dayanışma denince akla ilk gelen yardım kampanyaları oluyor; oysa anma pratikleri de bu dayanışmanın bir parçası.
Hayrat Geleneği ve Modern Anma Kültürü
Türkiye'de hayrat yaptırma alışkanlığı, son yıllarda farklı biçimlerde karşımıza çıkıyor. Kimi aileler okul kütüphanesi, kimi bir park bankı, kimi de bir su kuyusu yaptırıyor. Erdoğdu ailesi için seçilen çeşme, hem geleneksel hem de işlevsel bir tercih. Su, sembolik olduğu kadar gündelik bir ihtiyaç; bu yüzden çeşme, anıyı hayatın içine yerleştiriyor.
Yüreğir'deki açılışta dikkat çeken bir başka nokta da törenin sadeliğiydi. Büyük bir organizasyon yerine, aile yakınlarının ve mahallelinin katıldığı bir buluşma tercih edildi. Bu sade tercih, kaybın büyüklüğüyle tezat oluşturur gibi görünse de aslında anmanın en samimi hali: gösterişten uzak, içten bir veda.
Kayıpları Anmanın Toplumsal İşlevi
Deprem gibi kitlesel kayıpların ardından yapılan anmalar, bireysel yasın ötesinde toplumsal bir işlev taşıyor. Psikologlar, kaybın ardından bir araya gelmenin, yas sürecini paylaşmayı kolaylaştırdığını sık sık vurguluyor. Erdoğdu ailesi için yapılan çeşme açılışı da bu anlamda bir tür kolektif yas alanı oluşturdu.
Ayrıca bu tür etkinlikler, deprem gerçeğinin unutulmamasına da katkı sağlıyor. Kamuoyunda zaman zaman deprem tartışmaları gündemden düşse de, ailelerin yaptığı anmalar konuyu canlı tutuyor. Deprem bilinci yalnızca tatbikatlarla değil, kayıpları hatırlatan somut yapılarla da güçleniyor.
Yerel Yönetimlerin ve Mahallelinin Rolü
Hayrat çeşmenin yapımında aile yakınlarının yanı sıra mahalle sakinlerinin de desteği olduğu anlaşılıyor. Bu tür dayanışmalar, kent kültürünün en görünür olduğu anlar. Yüreğir gibi kalabalık ilçelerde mahalle ölçeğinde kurulan ilişkiler, deprem sonrası süreçte de önemli bir güvenlik ağı işlevi görüyor.
Çeşmenin bir okul bahçesinde bulunması, çocuklar açısından da ayrı bir anlam taşıyor. Okul, deprem sonrası hayatın normale dönmesinin simgelerinden biri. Çeşmenin başında oynayan çocuklar, bir yandan gündelik hayatın sürdüğünü gösterirken bir yandan da ailenin adını gelecek kuşaklara taşıyor.
Anma mı, Sorumluluk mu?
Deprem kayıpları için yapılan her anma, ister istemez başka soruları da beraberinde getiriyor. Çeşme açılışında konuşulan konular arasında depreme hazırlık, bina güvenliği ve kentsel dönüşüm gibi başlıklar da yer aldı. Kayıpları anmak, aynı zamanda benzer kayıpların yaşanmaması için ne yapıldığını sormayı da gerektiriyor.
Erdoğdu ailesinin yakınları, törende kayıplarını dualarla anarken, bu tür etkinliklerin deprem gerçeğini hatırlatma işlevi de öne çıktı. Hayrat çeşme, bir yandan bir ailenin hatırasını yaşatırken, diğer yandan kentin deprem hafızasına da katkı sunuyor. Bu ikili işlev, anmanın sadece geçmişe değil, geleceğe de dönük bir anlam taşıdığını gösteriyor.
Adana'da yaşanan bu gelişme, deprem sonrası Türkiye'sinde anma kültürünün nasıl dönüştüğüne dair küçük ama anlamlı bir örnek. Büyük afetlerin ardından kurulan anma alanları, anıtlar ve hayrat yapılar, toplumun hafızasını canlı tutmanın yollarından biri. Yüreğir'deki çeşme de bu zincirin bir halkası olarak yerini aldı.
Sıkça Sorulan Sorular
Erdoğdu ailesi için yaptırılan hayrat çeşme nerede açıldı?
Çeşme, Adana'nın Yüreğir ilçesinde, Sazak İlkokulu'nun bulunduğu alanda yaptırıldı ve aile yakınlarının katılımıyla açıldı.
Hayrat çeşme açılışında neler yaşandı?
Açılışta aile yakınları kayıplarını dualarla andı. Tören sırasında duygusal anlar yaşandı, kalabalık çeşmenin başında bir araya geldi.
Erdoğdu ailesi neden bu şekilde anıldı?
Aile yakınları, 6 Şubat depremlerinde hayatını kaybeden Erdoğdu ailesinin hatırasını yaşatmak için hayrat çeşme yaptırmayı tercih etti. Suyun sürekliliği, anmanın kalıcı olmasını sağlıyor.
Bu tür anma etkinliklerinin toplumsal önemi nedir?
Anma etkinlikleri, hem bireysel yas sürecini paylaşmayı kolaylaştırıyor hem de deprem gerçeğinin gündemde kalmasına katkı sunuyor.